Na današnji dan, 24. maj

Na današnji dan, 24. maj

1543 - Umro je poljski astronom Nikola Kopernik, tvorac heliocentričnog sistema i osnivač moderne astronomije, autor dela "Kruženje nebeskih tela". Svojim naučnim delom, koje predstavlja jednu od najvećih prekretnica u istoriji nauke, stvorio je osnov za velika otkrića Johanesa Keplera (Johannes) i Isaka Njutna (Isaac Newton). 1544 - Rođen je engleski lekar i fizičar Vilijam Gilbert (William), istraživač magnetizma i elektriciteta. Dokazao je da je Zemlja veliki loptasti magnet i da se igla na kompasu ne upravlja prema nebu, kako se do tada verovalo, nego prema magnetnim polovima planete. 1686 - Rođen je nemački fizičar Gabrijel Danijel Farenhajt (Gabriel Daniel Fahrenheit), koji je 1726. izradio prvi termometar sa živom i napravio skalu za merenje temperature od 180 stepeni, nazvanu njegovim imenom. 1743 - Rođen je francuski lekar i novinar Žan Pol Mara (Jean Paul Marat), jedan od glavnih vođa Francuske revolucije, predvodnik montanjara i jedan od organizatora ustanka u maju 1793. kojim je bila zbačena vladavina žirondinaca. U julu iste godine ubila ga je Šarlot Kordej (Charlotte Corday), koja je četiri dana kasnije giljotinirana. 1819 - Rođena je britanska princeza Aleksandrina Viktorija (Alexandrina Victoria), kraljica Viktorija I od 1837. do 1901. Tokom njene duge vladavine Britanija je doživela privredni i kulturni uspon i postala je kolonijalna sila. 1822 - Trupe pod komandom Antonija Hosea de Sukrea (Antonio Jose, Sucre) su potukle Špance u bici kod Pićinće, a Ekvador je postigao nezavisnost od Španije. 1844 - Pronalazač telegrafa Semjuel Morze (Samuel Morse) poslao je prvu telegrafsku poruku na udaljenost od 65 kilometara (iz Vašingtona u Baltimor) koja je glasila: "Šta je to Bog uradio?" 1883 - Otvoren je Bruklinski most koji je povezao Menhetn sa Bruklinom u Njujorku. 1899 - Rođen je srpski arhitekta Branislav Kojić, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti, projektant Umetničkog paviljona na Kalemegdanu. 1926 - Otvorena je Univerzitetska biblioteka u Beogradu. Prva zgrada u Srbiji napravljena namenski za biblioteku, izgrađena je uz pomoć Karnegijeve zadužbine. Naziv Univerzitetska biblioteka "Svetozar Marković" dobila je 1946. 1941 - Nemački ratni brod "Bizmark" potopio je u Drugom svetskom ratu britansku krstaricu "Hud". Od 1.422 mornara samo trojica su preživela. 1941 - Rođen je američki pevač i kompozitor Robert Cimerman (Zimmerman), poznat kao Bob Dilan (Dylan), jedan od najpopularnijih muzičara 20. veka. 1964 - U tuči na fudbalskoj utakmici u prestonici Perua, Limi, izazvanoj odlukom sudije da poništi gol domaće ekipe, poginulo je više od 300 ljudi. 1968 - Tokom studentskih demonstracija u Francuskoj predsednik De Gol (Gaulle) predložio je referendum pobunjeni studenti zapalili su Parisku berzu. 1974 - Umro je popularni američki džez pijanista, kompozitor i šef orkestra Edvard Kenedi Đuk Elington (Edward Kennedy Duke Ellington). Svetsku slavu stekao je posle Drugog svetskog rata nastupajući sa svojim orkestrom širom sveta. 1981 - Predsednik Ekvadora Haime Roldos Agilera (Jaime, Aguilera) i još sedam ljudi poginulo je kada je u avionu eksplodirala podmetnuta bomba. 1982 - U iransko-iračkom ratu, iranske trupe povratile su Koramšar koji su Iračani držali 20 meseci. 1992 - Kandidat konzervativaca Tomas Klestl (Thomas Klestil) izabran je za predsednika Austrije na mesto Kurta Valdhajma (Waldheim). 1992 - Kosovski Albanci održali su prve paralelne opšte izbore. Vlasti u Srbiji su te izbore proglasile nelegalnim, ali ih nisu ometale. 1993 - Eritreja je stekla nezavisnost od Etiopije posle 30 godina građanskog rata. 1993 - Na Tibetu su izbile žestoke demonstracije protiv kineskih vlasti. 1994 - U jurnjavi muslimanskih hodočasnika u Meki u Saudijskoj Arabiji poginulo je 270 ljudi. 1995 - Umro je engleski državnik i publicista Džejms Harold Vilson (James, Wilson), vođa Laburističke stranke, premijer Velike Britanije (1964-1970, 1974-76). 2000 - Izrael je, posle 22 godine povukao svoje trupe iz okupacione zone od 15 kilometara u graničnom području sa Libanom. Mirovne trupe UN ušle su u to područje 28. jula. 2000 - Hrvatska je postala 26. članica programa NATO "Partnerstvo za mir". 2001 - Dvadeset troje ljudi je poginulo i više od 300 povređeno kada se urušila svadbena sala u Jerusalimu. To je najveća civilna tragedija u Izraelu u protekle 53 godine. 2002 - Predsednici Amerike i Rusije, Džordž Buš (George W.Bush) i Vladimir Putin, potpisali su ugovor o smanjenju nuklearnog oružja za dve trećine u narednih deset godina. 2004 - Đaci iz Kragujevca, gimnazijalci, doputovali su u Sarajevo (BiH) u prvu ekskurziju posle 14 godina. 2010 - Na lokalnim izborima u Crnoj Gori Demokratska partija socijalista je osvojila većinu u 12 od 14 opština u kojima se glasalo. 2012 - U ukrajinskom parlamentu došlo je do tuče tokom rasprave o zakonu kojim se dozvoljava zvanična upotreba ruskog jezika, između pripadnika prozapadne opozicije i poslanika partije ukrajinskog predsednika Viktora Janukoviča, koja glavnu podršku ima u delu zemlje u kojem se govori ruski. 2015 - Na predsedničkim izborima u Poljskoj većinu glasova osvojio je Andžej Duda, kandidat opozicionih konzervativca. On je u drugom krugu glasanja pobedio dotadašnjeg predsednika iz redova vladajućih liberala Bronjislava Komorovskog. 2015 - Američki matematičar Džon Neš (86), poznat po teoriji igara i dobitnik Nobelove nagrade za ekonomiju 1994. godine, poginuo je u saobraćajnoj nesreći.