Na današnji dan, 13. septembar

Na današnji dan, 13. septembar

1506 - Umro je italijanski slikar i graver Andrea Mantenja (Mantegna), najznačajniji predstavnik visoke renesanse u Padovi i Mantovi, autor čuvenih fresaka u crkvi Eremitani u Padovi, uništene u Drugom svetskom ratu. 1592 - Umro je francuski pisac i filozof Mišel Ejkem de Montenj (Michael Eyquem, Montaigne), obnovitelj intelektualnog skepticizma i vesnik slobodne misli u 17. i 18. veku (tri knjige "Eseja", "Dnevnik putovanja"). 1598 - Umro je Filip II, napuljski kralj (1554), gospodar Holandije (1555), a nakon povlačenja svog oca Karla V (1556), kralj Španije, Sicilije i Sardinije. Apsolutista i fanatični katolik svojom politikom izazvao je ustanak u Holandiji, koji je doveo do nezavisnosti severne pokrajine (1581). Pobedio je tursku flotu kod Lepanta 1571, ali je pohod njegove "nepobedive armade" (1588) na Englesku završio katastrofalnim porazom. 1759 - Britanci su u presudnoj bici u blizini Kvebeka pobedili Francuze i osigurali britansku supremaciju u Kanadi. 1788 - Njujork je proglašen prvom federalnom prestonicom SAD. Grad su osnovali 1626. holandski doseljenici i nazvali ga Novi Amsterdam, a dvadesetak godina kasnije zauzeli su ga Englezi i dali mu naziv Njujork u čast vojvode od Jorka (York), kasnije engleskog kralja. 1819 - Rođena je nemačka pijanistkinja Klara Šuman (Clara Schumann), koja je koncertnu karijeru počela u devetoj godini i postala jedan od najvećih klavirskih majstora 19. veka. 1842 - Narodna skupština kneževine Srbije, u kojoj su ustavobranitelji imali većinu, proglasila je za kneza Aleksandra Karađorđevića, sina vođe Prvog srpskog ustanka Karađorđa. Ustavobranitelji su prethodno zbacili kneza Mihajla Obrenovića koji je potom izbegao u Austriju. 1874 - Rođen je austrijski kompozitor Arnold Šenberg (Schoenberg). Kao začetnik Bečke atonalne škole, pobornik ekspresionizma u muzici i tvorac novog načina komponovanja - dodekafonije, bitno je uticao na razvoj muzike 20. veka (opera "Mojsije i Aron", simfonijska poema "Peleas i Melisandra", kantate "Gurelider" i "Preživeli iz Varšave"). 1882 - Tokom Egipatskog ustanka britanske trupe porazile su egipatsku vojsku kod Tel el Kebira i nastavile osvajanje Egipta i Sudana. 1908 - Probnom vožnjom od Virpazara do Bara Crnom Gorom je prošao prvi voz. Redovni železnički saobraćaj uspostavljen je 2. novembra. 1922 - U Al Aziziji u Libiji izmerena je najviša temperatura vazduha u hladu - 58 stepeni Celzijusa. 1923 - General Migel Primo de Rivera (Miguel) izvršio je, uz odobrenje kralja Alfonsa XIII, državni udar u Španiji i zaveo vojnu diktaturu. 1955 - SSSR i Zapadna Nemačka uspostavili su diplomatske odnose. 1971 - U njujorškom zatvoru Atika poginuli su 31 zatvorenik i 11 zatvorskih čuvara, kada su pripadnici američke policije i Nacionalne garde intervenisali da smire petodnevnu pobunu u zatvoru. 1977 - Umro je američki dirigent poljskog porekla Leopold Stokovski (Stokowski). Vodio je Njujoršku filharmoniju od 1946. do 1950, a 1962. osnovao je Američki simfonijski orkestar. Napisao je knjigu "Muzika za sve nas", koja je prevedena na skoro sve svetske jezike. 1989 - U Kejptaunu su održane do tada najveće demonstracije protiv aparthejda u Južnoj Africi. Demonstrante koji su uz pesmu i igru prolazili kroz centar grada predvodio je nadbiskup Dezmond Tutu (Desmond). 1991 - SSSR i SAD su se sporazumeli da obustave snabdevanje oružjem zaraćene strane u Avganistanu. 1992 - Umro je američki filmski glumac Entoni Perkins (Anthony) dobitnik Oskara za film "Prijateljsko ubeđivanje". 1993 - Izrael i Palestinska oslobodilačaka organizacija (PLO) potpisali su u Vašingtonu mirovni sporazum kojim je predviđena palestinska samouprava na okupiranim teritorijama. 1998 - Na drugim posleratnim opštim izborima u Bosni i Hercegovini ponovo su pobedile nacionalne političke partije bosanskih Muslimana, Srba i Hrvata. Trogodišnji rat koji su vodili lideri nacionalnih grupa, završen je u decembru 1995. potpisivanjem mirovnog ugovora u Dejtonu, SAD, a prvi posleratni izbori održani su 1996. 1999 - U Beogradu su umrli doajen srpskog novinarstva Predrag Milojević i istaknuti filmski reditelj Vladimir Pogačić. 1999 - U četvrtoj velikoj eksploziji, u seriji eksplozija koje su dve nedelje potresale Moskvu, srušena je stambena zgrada, a poginulo 118 ljudi. 2000 - Naturalizovani Amerikanac tajvanskog porekla Ven Ho Li, istraživač u vladi SAD pušten je iz zatvora uz izvinjenje sudije. On je u samici proveo devet meseci, zbog optužbi američke vlade da predstavlja pretnju za nacionalnu bezbednost. 2001 - Američki državni sekretar Kolin Pauel potvrdio da je vođa Al Kaide Osama bin Laden, za koga se verovalo da se krije u Avganistanu, glavni osumnjičeni za terorističke napade u SAD 11. septembra. 2006 - Bombaš samoubica usmrtio je u Bagdadu 114 osoba, uletevši svojim kombijem u gomilu šiitskih Muslimana. 2008 - Beogradski univerzitet obeležio je 200. godinu postojanja. 2008 - Bolivijska vlada je uvela vanredno stanje u amazonskom regionu te zemlje nakon sukoba pristalica predsednika Eva Moralesa i desničarskih provincijskih guvernera koji se protive socijalističkim reformama šefa države, u kome je najmanje 10 ljudi poginulo. 2010 - Udes aviona sa 51 putnikom i članom posade koji se srušio u Venecueli, preživele su 33 osobe, 14 je poginulo, a četvoro se vodi kao nestalo. Avion "ATR-42" avio prevoznika Konviasa leteo je od karipskog ostrva Margarita u grad Puerto Ordas. 2010 - Trećestepeno veće Suda BiH potvrdilo je 17. godina kazne zatvora Suadu Kapiću, bivšem pripadniku Trećeg korpusa Armije BiH, proglašenim krivim za zločine počinjene u Sanskom Mostu i ubistva četiri ratna zarobljenika srpske nacionalnosti septembra 1995. 2013 - Četiri Indijca osuđena su na smrt vešanjem zbog silovanja i smrtonosnih povreda nanetih mladoj ženi u gradskom prevozu Nju Delhija. Slučaj je izazvao burno reagovanje nacije u kojoj je zataškavanje silovanja i drugih vrsta seksualnih delikata deo kulture koja ne ohrabruje prijavljivanje ovakve vrste nasilja. Pod pritiskom javnosti i neprekidnih demonstracija, vlasti Indije su pooštre kaznenu politiku i osnovale ekspresne sudove za seksualne delikte. 2015 - Utopile su se 34 osobe, među kojima četiri bebe i 11 dece, kod ostrva Farmakonis (Grčka) kada se prevrnuo preopterećen brod. Spaseno je 68 osoba, a 30 je uspelo da dopliva do obale tog ostrva.